T.C.
YARGITAY
Hukuk Genel Kurulu

ESAS NO      : 2017/1-1243
KARAR NO   : 2021/113

T Ü R K   M İ L L E T İ   A D I N A

Y A R G I T A Y   İ L A M I

İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ               : Bursa 6. Asliye Hukuk Mahkemesi
TARİHİ                         : 23/11/2015
NUMARASI                 : 2015/796 - 2015/906
DAVACI                       : Ş.G.vekili Av. R.O.B.
DAVALI                       : C.G.

1. Taraflar arasındaki “tapu iptali ve tescil” davasından dolayı yapılan yargılama sonunda, Bursa 6. Asliye Hukuk Mahkemesince verilen davanın reddine ilişkin karar davacı vekilinin temyizi üzerine Yargıtay 1. Hukuk Dairesince yapılan inceleme sonunda bozulmuş, Mahkemece Özel Daire bozma kararına karşı direnilmiştir.

2. Direnme kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

3. Hukuk Genel Kurulunca dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

I. YARGILAMA SÜRECİ

Davacı İstemi:

4. Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin Ardahan İli, Posof İlçesi, Sütoluk Köyünde yaşadığını ve Bursa’da bulunan dava konusu 11 parseldeki arsaya inşaat yapabilmesi için her yıl yetiştirdiği büyükbaş hayvanları satarak parasını davalı kardeşine gönderdiğini, inşaatı yaptırması ve gerektiğinde yeşil alan veya Belediye lehine terk işlemlerini yapması için Bursa 7. Noterliğince düzenlenen 24.03.2005 tarih ve 02.77 yevmiye numaralı vekâletname ile kardeşini vekil tayin ettiğini, davalının ise vekâlet görevini kötüye kullanarak 24.06.2008 tarihinde taşınmazı eşine devrettikten sonra 22.12.2008 tarihinde tapuda satış göstererek kendi üzerine aldığını, davalının hiçbir satış bedeli ödemediği gibi müvekkilinin gönderdiği paraları da aldığını ileri sürerek, tapu iptali ve tescil isteminde bulunmuştur.

Davalı Cevabı:

5. Davalı vekili cevap dilekçesinde; taraflar arasındaki ilişkinin vekâlet sözleşmesinden kaynaklandığı, davacının vekâletnamede dava konusu taşınmazı dilediği bedel ve şartlar dairesinde dilediğine satması konusunda davalıya yetki verildiğini, müvekkilinin de haiz olduğu bu yetkiye istinaden taşınmazı 16.500,00 TL bedelle Senem G.'e sattığını, taraflar arasında vekâlet ilişkisi bulunduğunu ve davacının ancak satış bedelinin ödenmesini isteyebileceğini, satış bedelinin de davacıya ödendiğini, bu ödemenin ise alacak davası açılması halinde ispat edileceğini savunarak, davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

 İlk Derece Mahkemesi Kararı:

6. Bursa 6. Asliye Hukuk Mahkemesinin 05.11.2013 tarihli ve 2011/126 E., 2013/500 K. sayılı kararı ile; vekâletnamede dava konusu taşınmazın dilediği bedel ve şartlar dairesinde dilediği kişiye satması hususunda davalıya yetki verildiği, davalının 24.06.2008 tarihinde taşınmazı 16.500,00 TL bedelle Senem G.’e sattığı, sonrasında ise kendi üzerine aldığı, taşınmazın arsa değerinin dava tarihi itibariyle 66.295,00 TL, vekâletname tarihi itibariyle de 41.308,00 TL olduğu, davalının değişik tarihlerde davacıya toplam 50.160,00 TL parayı EFT ile gönderdiği, satış işlemlerinde herhangi bir usulsüzlüğe rastlanmadığı, ayrıca bilirkişi raporlarına göre satış aşamasında gösterilen bedel ile taraflar arasında gerçekleştirilen banka havalelerinin birbirlerine yakın rakamlar olduğu, dolayısıyla davanın ispatlanamadığı gerekçesiyle reddine karar verilmiştir.

Özel Daire Bozma Kararı:

7. Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

8. Yargıtay 1. Hukuk Dairesinin 12.01.2015 tarihli ve 2014/1946 E., 2015/60 K. sayılı kararı ile yerel mahkeme kararı oy çokluğu ile onanmıştır. Ancak, davacı vekilinin onama kararına karşı karar düzeltme isteminde bulunması üzerine, karar düzeltme istemi kabul edilerek Özel Dairenin 22.06.2015 tarihli ve 2015/6997 E., 2015/9243 K. sayılı kararı ile onama kararı kaldırılmış ve;

“... Somut olayda davalı, taşınmazı satın alıp davacı adına tescil ettirdiğini savunmuş ise de, bu savunmanın 05.02.1947 gün 20/6 sayılı İçtihadı Birleştirme kararı uyarınca yazılı delille kanıtlanabileceği kuşkusuzdur. Öte yandan aslolan arz olup, binanın bütünleyici parça ve arzın mülkiyetine tabi olduğu kuralı karşısında davalı ancak binanın yapımından dolayı harcadığı paraları isteyebilecektedir.

Bir başka hususta çekişmeli taşınmazın temlikinde kullanılan vekaletnamenin geçerli olduğu açıktır. Ancak temlikin doğru ve sağlıklı olduğunun kabul edilebilmesi için vekâletnamenin geçerli olması yanında taşınmazın gerçek yada gerçeğe yakın bir bedelle temlik edilmesi asıldır. Çok düşük, sembolik bedelle yapılan intikalde malikin zararlandırıldığı kabul edilmelidir.

Eldeki davada, her iki temlikte gösterilen bedel de 16.500 lira olup, mahkemece taşınmazın vekâletname verildiği tarihteki ve dava tarihindeki bedelleri belirlenmiş, akit tarihlerindeki bedelleri belirlenmemiştir.

Hâl böyle olunca, binanın arzın bütünleyici parçası olduğu gözetilerek taşınmazın üzerindeki bina ile birlikte akit tarihlerindeki değerinin belirlenmesi davalı tarafından değişik tarihlerde davacıya 50.160 liranın satış bedeli olarak mı yoksa davacı tarafından hayvan alınması için mi gönderildiğinin tanıklardan yeniden sorulması, satış bedeli olduğunun belirlenmesi halinde saptanacak bedelle kıyaslanarak davacının zararlandırılıp zararlandırılmadığının açıklığa kavuşturulması, zararlandırıldığı saptanır ise, davanın kabul edilmesi aksi halde davanın reddine karar verilmesi gerekirken noksan soruşturma ile yetinilerek yazılı şekilde karar verilmesi doğru değildir..." gerekçesiyle hüküm oy çokluğu ile bozulmuştur.

Direnme Kararı:

9. Bursa 6. Asliye Hukuk Mahkemesinin 23.11.2015 tarihli ve 2015/796 E., 2015/906 K. sayılı kararı ile ilk hükümdeki gerekçeler tekrar edilmek ve arsa bedeli ile davacıya gönderilen paranın uyum sağladığı, aksinin ise davacı tarafından aynı kuvvette bir delille kanıtlanamadığı gerekçesiyle önceki kararda direnilmiştir.

 Direnme Kararının Temyizi:

10. Direnme kararı süresi içinde davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

II. UYUŞMAZLIK

11. Direnme yoluyla Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık; mahkemece eksik inceleme sonucunda karar verilip verilmediği, burada varılacak sonuca göre taşınmazın üzerindeki bina ile birlikte akit tarihlerindeki değeri belirlenerek, davalının gönderdiği 50.160,00 TL’nin satış bedeli olarak mı yoksa davacı tarafından hayvan alınması için mi gönderildiğinin tanıklardan tekrar sorulup, satış bedeli olduğunun anlaşılması halinde taşınmazın tespit edilecek değeri ile kıyaslanarak davacının zararlandırılıp zararlandırılmadığının açıklığa kavuşturulması ve sonucuna uygun bir karar verilmesinin gerekip gerekmediği noktasında toplanmaktadır.

III. GEREKÇE

12. Dava, vekâlet görevinin kötüye kullanılması hukuksal nedenine dayalı olarak açılan tapu iptali ve tescil istemine ilişkindir.

13. 01.07.2012 tarihinde yürürlüğe giren 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun (TBK) 502. maddesinin birinci fıkrasına göre vekâlet sözleşmesi; vekilin vekâlet verenin bir işini görmeyi veya işlemini yapmayı üstlendiği sözleşmedir. Geniş anlamda bir iş görme sözleşmesi olan vekâlet sözleşmesiyle vekil, kendisine verilen işin ya da işlemin vekâlet verenin irade ve yararına uygun olarak yapılmasını üstlenir.

14. Vekâlet sözleşmesini TBK’nın genel hükümlerinde düzenleme altına alınan (40 ve 48. maddeleri) temsil ilişkisi ile karıştırmamak gerekir. Vekâlet iki taraflı bir sözleşmedir, temsil yetkisi ise tek taraflı bir hukuki işlemdir. Genel olarak vekâlet vekil ile vekil eden arasındaki iç ilişkiyi, temsil ise vekil edenin vekil aracılığı ile işlem yaptığı üçüncü kişi ile arasındaki dış ilişkiyi ifade eder. Türk Borçlar Kanunu'nun temsil ve vekâlet ilişkisini düzenleyen hükümlerine göre vekâlet sözleşmesi büyük ölçüde tarafların karşılıklı güvenine dayanır. Vekilin borçlarının çoğu bu güven unsurundan, onun vekil edenin yararına ve iradesine uygun davranış yükümlülüğünden doğar. Çünkü vekâlet, esas itibariyle müvekkilin yararına kullanılmalıdır. Bu iş görme sözleşmesinin doğal bir sonucudur.

15. Nitekim TBK'nda sadakat ve özen borcu, vekilin vekâlet verene karşı en önde gelen borcu kabul edilmiş ve “Şahsen ifa, sadakat ve özen gösterme” başlığını taşıyan 506. maddesinde;

“Vekil, vekâlet borcunu bizzat ifa etmekle yükümlüdür. Ancak vekile yetki verildiği veya durumun zorunlu ya da teamülün mümkün kıldığı hâllerde vekil, işi başkasına yaptırabilir.

Vekil üstlendiği iş ve hizmetleri, vekâlet verenin haklı menfaatlerini gözeterek, sadakat ve özenle yürütmekle yükümlüdür.

 Vekilin özen borcundan doğan sorumluluğunun belirlenmesinde, benzer alanda iş ve hizmetleri üstlenen basiretli bir vekilin göstermesi gereken davranış esas alınır” düzenlemesine yer verilmiştir.

 16. Davaya konu temlikin yapıldığı tarihte yürürlükte bulunan 818 sayılı Borçlar Kanunu'nun 389. maddesinin birinci fıkrasında da vekilin, müvekkilinin açık olan talimatına muhalefet edemeyeceği hükmüne yer verildikten sonra 390. maddesinde;

“Vekilin mesuliyeti, umumi surette işçinin mesuliyetine ait hükümlere tabidir.

Vekil, müvekkile karşı vekâleti iyi bir suretle ifa ile mükelleftir.

Vekil, başkasını tevkile mezun veya hal icabına göre mecbur olmadıkça veya adet başkasını kendi yerine ikameye müsait bulunmadıkça müvekkilünbihi kendisi yapmağa mecburdur” hükmüne yer verilmiş olup; buradaki “iyi bir suretle ifa” deyimini, söz konusu hükmün aslı olan İsviçre Borçlar Kanunu’nun 398. maddesinde olduğu gibi “sadakat ve özenle ifa” olarak anlamak gerekir.

17. Sadakat borcu kavramı, vekilin gerek vekâletin ifası sırasında gerekse sonrasında kendisine duyulan güvene uygun olarak müvekkilinin menfaatlerini sözleşme ile güdülen amaç çerçevesinde koruma ve kendi menfaatini müvekkilinkine tabi kılma yükümlülüğünü ifade eder. Vekilin iş görme ile hedeflenen sonucun başarılı olması için hayat deneylerine ve işlerin normal akışına göre gerekli girişim ve davranışlarda bulunması ve başarılı sonucu engelleyebilecek davranışlardan kaçınması ise özen borcunun konusunu oluşturur.

18. Yukarıdaki hükümler uyarınca vekilin, vekil edenin yararına ve iradesine uygun hareket etme, onu zararlandırıcı davranışlardan kaçınma yükümlülüğü altında olacağı açıktır. Vekâletin kapsamı, sözleşmede açıkça gösterilmemişse TBK'nın 504/1. maddesi uyarınca görülecek işin niteliğine göre belirlenir. Sözleşmede vekâletin nasıl yerine getirileceği hakkında açık bir hüküm bulunmasa veya yapılan işlem dış temsil yetkisinin sınırları içerisinde kalsa dahi vekilin bu yükümlülüğü daima mevcuttur.

19. Vekil bu yükümlülüğünü yerine getirmediği, özellikle vekâleti kasten vekil edenin zararına, kendisinin veya başka birinin yararına kullandığı takdirde vekâlet sözleşmesinin kötüye kullanılması söz konusu olabilir. Çünkü, vekalet sözleşmesi güven esasına dayalı iş görme edimi ihtiva eden bir sözleşme olup, bu güvenin korunması 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 2. maddesinde ifadesini bulan dürüstlük kuralının da bir gereğidir.

20. Uygulamada vekâletin kötüye kullanılması durumlarının, özellikle vekilin satmakla yetkili kılındığı bir taşınmazı rayiç değerine nazaran çok düşük bir bedelle satarak devrettiği hâllerde yoğunlaştığı görülmektedir. Ancak, Hukuk Genel Kurulunun 19.12.2019 tarihli ve 2017/1-1272 E., 2019/1399 K.; 02.12.2020 tarihli ve 2017/1-1252 E., 2020/992 K. sayılı kararlarında da vurgulandığı gibi malik tarafından vekilin bir taşınmazın satışında, dilediği bedelle dilediği kimseye satış yapabileceği şeklinde yetkili kılınması, satacağı kimseyi dahi belirtmesi, ona dürüstlük kuralını, sadakat ve özen borcunu gözardı etmek suretiyle, makul sayılacak ölçüler dışına çıkarak satış yapma hakkını vermez. Vekil edenin yararı ile bağdaşmayacak bir eylem veya işlem yapan vekil, değinilen maddeler uyarınca sorumlu olur.

21. Ancak, vekâlet görevinin kötüye kullanılması hâlinde vekilin üçüncü kişilerle yaptığı işlemlerin vekâlet veren açısından bağlayıcı olup olmayacağı sorunu ile de karşılaşılır. Bu durumda, vekil ile sözleşme yapan kişi 4721 sayılı TMK’nın 3. maddesi anlamında iyi niyetli ise yani vekilin vekâlet görevini kötüye kullandığını bilmiyor veya kendisinden beklenen özeni göstermesine rağmen bilmesine olanak yoksa, vekil ile yaptığı sözleşme geçerlidir ve vekil edeni bağlar. Vekil, vekâlet görevini kötüye kullansa dahi bu husus vekil ile vekâlet eden arasında bir iç sorun olarak kalır, vekil ile sözleşme yapan kişinin kazandığı haklara etkili olamaz.

22. Ne var ki, üçüncü kişi vekil ile çıkar ve işbirliği içerisinde ise veya kötü niyetli olup vekilin vekâlet görevini kötüye kullandığını biliyor veya bilmesi gerekiyorsa, vekil edenin sözleşme ile bağlı sayılmaması, TMK'nın 2. maddesindeki dürüstlük kuralının doğal bir sonucu olarak kabul edilmelidir. Söz konusu yasa maddesi buyurucu nitelik taşıdığından hâkim tarafından kendiliğinden (resen) göz önünde tutulması zorunludur. Aksine düşünce kötü niyeti teşvik etmek, en azından ona göz yummak olur. Oysa bütün çağdaş hukuk sistemlerinde kötü niyet korunmamış daima mahkûm edilmiştir. Nitekim uygulama ve bilimsel görüşler de bu yönde gelişmiş ve kararlılık kazanmıştır (Hukuk Genel Kurulunun 07.12.2011 tarih ve 2011/14-609 E., 2011/744 K.).

23. Vekâlet görevi kötüye kullanılmış ve vekille sözleşme yapan kişi vekil ile el ve işbirliği içerisinde ise veya en azından vekâlet görevinin kötüye kullanıldığını biliyor yahut bilmesi gerekiyorsa vekil eden, sözleşmenin feshini, bu bağlamda sözleşmeye göre tapuda intikal yapılmışsa tapunun iptalini her zaman isteyebilir.

24. Diğer taraftan hâkim, taraflar arasında uyuşmazlık konusu olan vakıaların gerçekleşip gerçekleşmediğini kural olarak kendiliğinden araştıramaz. Bir olayın gerçekleşip gerçekleşmediğini taraflar ispat etmelidir. Bir davada ispat yükünün hangi tarafa ait olacağı hususu; 4721 sayılı TMK’nın 6. maddesinde, “Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça, taraflardan her biri, hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlüdür.” şeklinde düzenlenmiş, usul hukukunun en önemli konularından biri olan ispat yükü kuralı 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) 190. maddesinde de “İspat yükü, kanunda özel bir düzenleme bulunmadıkça, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir.” şeklinde hüküm altına alınmıştır.

25. Vekâlet görevinin kötüye kullanıldığını ispat yükünün de açıklanan bu genel hükümler uyarınca iddiayı ileri süren davacı tarafa ait olacağı açıktır.

26. Uyuşmazlık konusu somut olaya gelindiğinde; davacı Bursa 7. Noterliğince düzenlenen 24.03.2005 tarih ve 02.77 yevmiye numaralı vekâletname ile davalı kardeşini vekil tayin ederek, maliki olduğu 11 parsel sayılı taşınmaza inşaat yaptırması, inşaatla ilgili işlemleri gerçekleştirmesi ve ayrıca taşınmazı dilediği kişilere dilediği bedelle satması için yetki vermiştir. Bu şekilde yetkili kılınan davalı ise taşınmazı 16.500,00 TL bedel karşılığında eşi Senem G.’e 24.06.2008 tarihinde satış suretiyle temlik etmiş, 22.12.2008 tarihinde de aynı bedelle yapılan satış işlemi sonucunda davalı adına tescil edilmiştir. Diğer yandan, dava konusu taşınmaz üzerinde beş katlı bir bina bulunmakta ise de mahkemece yapılan keşif sonucunda taşınmazın davanın açıldığı 01.03.2011 tarihindeki arsa değeri 66.295,00 TL; davalının vekil tayin edildiği 24.02.2005 tarihindeki arsa değeri ise 41.308,00 TL olarak belirlenmiştir.

27. Somut olay açıklanan yasal düzenleme ve ilkeler kapsamında değerlendirildiğinde; davalı vekili cevap dilekçesinde müvekkilinin haiz olduğu satış yetkisine istinaden taşınmazı 16.500,00 TL bedelle eşine satıp, bedelini davacıya ödediğini savunmuş olmasına karşın 29.03.2012 tarihinde mahkemeye sunduğu delil listesini içerir dilekçenin (2) numaralı bendinde, davalının taşınmazı kendi parası ile satın aldığını, ancak 2005 yılında Maliyeye olan borçları nedeniyle vekâletname ile davacı kardeşi adına kayıt ve tescil ettirdiğini, kardeşine güven ve itimat duyarak kendi parası ile aldığı arsa üzerine iki katı ruhsatsız üç katı ruhsatlı olmak üzere bina inşa ettiğini, binanın sahibi kendisi olduğu için de Maliye ile işlerini düzelttikten sonra vekâletname ile taşınmazı kendi adına tescil ettirdiğini, gerçek durumun bundan ibaret olduğunu açıklamış, ayrıca bu hususta davacının taşınmazı satın aldığı önceki malik Hüseyin C.’ı 25.06.2012 tarihli celsede tanık olarak dinletmiş, adı geçen tanık da aynı doğrultuda beyanda bulunmuştur. Mahkemeye 29.11.2012 tarihinde sunduğu dilekçede ise müvekkilinin satış bedeli olarak davacıya 50.160,00 TL para gönderdiğini belirterek, 11.06.2009 tarihi ile 21.02.2011 tarihleri arasında davacı adına gönderdiği paralara ait dokuz adet banka dekontu sunmuş, 05.12.2012 tarihli dilekçesinde de davacının binanın yapımına hiçbir katkısı olmadığından arsa değerini alarak taşınmazın binayı yapan kardeşine intikali için vekâletname verdiğini, davalının da arsa bedeli olarak 50.160,00 TL para gönderdiğini savunmuştur.

28. Görüleceği üzere davalı tarafın sunduğu dilekçelerdeki savunma kendi içerisinde çelişkilidir. Cevap dilekçesinde yanlar arasındaki ilişkinin dava dilekçesinde belirtildiği şekilde tamamen bir vekâlet ilişkisi olduğu savunulmasına karşın, daha sonra davalının gerçekte kendi parası ile satın aldığı taşınmazı kardeşi adına tescil ettirdiği, vekâletnamenin de taşınmazın davalıya iadesi için verildiği savunulmuştur. Bu savunmanın, bir inançlı işlem iddiası içerdiğinden 05.02.1947 tarihli ve 20/6 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı uyarınca yazılı belge ile kanıtlanması zorunlu olduğu gibi davalının inançlı olarak davacı adına tescil ettirdiği kendi taşınmazı için adına tescil yapıldıktan sonra bedel ödediğini ileri sürmesi de hayatın olağan akışına aykırıdır. Kaldı ki, 16.500,00 TL olarak açıklanan satış bedeli de sonradan değiştirilmiş ve 50.160,00 TL ödendiği ileri sürülmüştür.

29. Oysa ki, vekâlet sözleşmesi büyük ölçüde tarafların karşılıklı güvenine dayanmaktadır. Güven kavramının temelinde ise doğruluk, dürüstlük, açık sözlülük, içtenlik, gerçeklik, haklılık gibi anlamlar yatmaktadır. Hukukun evrensel ve genel ilkelerinden biri olan ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 2. maddesinde hüküm altına alınan “dürüstlük ilkesi” gereğince herkes, haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken dürüstlük kurallarına uymak zorundadır. Bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz. Aralarında sıkı bir bağ bulunan “dürüstlük kuralı” ve “hakkın kötüye kullanılması yasağı” ile hakların kullanılmasına genel bir sınırlama getirilmiştir. Yasanın bu emredici hükmüne göre herkes haklarını dürüstçe kullanmalıdır. Dürüstlük kuralı, bir davranış kaidesi olarak sadece hakların kullanılmasında değil, borçların ifası sırasında da uyulması gerekli bir kuraldır. Hukuk düzeninin tanıdığı bir hakkın amacına aykırı olarak kullanılması dürüstlük kuralı ile bağdaşmaz ve böylece o hak kötüye kullanılmış olur.

30. Bu genel ilke usul hukukunda da geçerli olup, tarafların yargı organları önündeki yargılama faaliyeti sırasında dürüstlük temel kuralına uygun davranması gerekir. Adil bir yargılama yapılarak maddi gerçeğe ulaşılabilmesi ancak davada dürüstlük temel kuralının korunması ile mümkündür. Bu nedenle yargılama sırasında dürüstlük kuralına uymak ve doğruyu söylemek taraflar için bir yükümlülüktür. Bu yükümlülüğün konusunu ise tarafların dayandığı vakıalar oluşturur.

31. Mülga 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nda yargılama sırasında tarafların dürüst davranma yükümlülüğüne ilişkin açık bir hükme yer verilmemiş ise de gerek doktrin gerekse Yargıtay kararlarında davanın dürüstlük kuralları çerçevesinde yürütülmesi gerektiği hususunda görüş birliği mevcuttu. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda ise “Dürüst davranma ve doğruyu söyleme yükümlülüğü” başlığı altında düzenleme yapılarak, Kanun’un 29. maddesinde;

“(1) Taraflar, dürüstlük kuralına uygun davranmak zorundadırlar.

(2) Taraflar, davanın dayanağı olan vakıalara ilişkin açıklamalarını gerçeğe uygun bir biçimde yapmakla yükümlüdürler” hükmüne yer verilmiştir.

32. Taraflar, yargılama sırasında kendi menfaatine uygun olarak neyi ileri sürüp sürmeyecekleri hususunda serbest olmakla birlikte ileri sürdükleri beyan ve açıklamalarının doğru olması; hem kendilerine hem de karşı tarafa ilişkin olarak yaptıkları açıklamalarla mahkemeyi yanıltmamaları; iddia ve savunma haklarını dürüstlük kuralına uygun şekilde kullanmaları gerekir. Aksi hâlde, iddia ve savunma mahkemece dinlenilebilir bulunmaz. Çünkü, taraflardan birinin dürüstlük kuralına aykırı işlem veya davranışla ortaya çıkardığı sonuçtan yararlanması düşünülemez. Bu nedenle dürüstlük kuralına aykırılık hâkim tarafından kendiliğinden gözetileceği gibi taraflarca da her zaman ileri sürülebilir.

33. Yargılama sırasında dürüstlük kuralına aykırılık oluşturacak davranış şekillerinden biri ise tarafın daha önce gerçekleştirdiği bir hukuki durumla çelişen usul işlemi yapmak istemesidir. Diğer bir anlatımla çelişkili davranış yasağıdır. Bu durum Mecelle’de “Her kim ki kendi tarafından tamam olan şeyi nakzetmeğe sa’y eder ise sa’yi merduddur” yani; “her kim kendi yaptığı/söylediği/tamamladığı şeyi kendisi bozmaya/yok saymaya kalkarsa, bu davranışı sonuç doğurmaz/dikkate alınmaz” şeklinde ifade edilmiştir.

34. Açıklanan nedenlerle, Hukuk Genel Kurulunca davalının savunmasına itibar edilmemiş, davacı tarafça sunulan delillere göre de tapuda davacı adına kayıtlı taşınmazın vekâletname ile yetkili kılınan davalı tarafından önce eşine temlik edilip, kısa bir süre sonra da ondan devralarak vekilin kendisine mal ettiği sonucuna varılmıştır. Taşınmazın 2005 yılındaki arsa değeri 41.308,00 TL olduğu hâlde çok altındaki bir bedelle devredildiği açıktır. Bu durumda vekâlet verenin yararına ve iradesine uygun hareket etme, onu zararlandırıcı davranışlardan kaçınma yükümlülüğü altında bulunan vekilin vekâlet görevini kötüye kullandığı açıktır. Keza, zararlandırma eyleminin gerçekleşmesi halinde yetkinin kötüye kullanıldığı kabul edilmelidir.

35. Tüm bu olgular karşısında, somut olayda vekil tarafından vekâlet görevinin kötüye kullanıldığının ispat edildiği gözetilerek yerel mahkemece davanın kabulüne karar verilmelidir.

36. Hâl böyle olunca; açıklanan bu değişik gerekçe ve nedenlerden dolayı mahkemece davanın kabulüne karar verilmesi için direnme kararının bozulması gerekmiştir.

IV. SONUÇ:

Açıklanan nedenlerle;

Davacı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile direnme kararının yukarıdaki değişik gerekçe ve nedenlerden dolayı 6217 sayılı Kanun'un 30. maddesi ile 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’na eklenen “Geçici Madde 3” atfıyla uygulanmakta olan 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nun 429. maddesi gereğince BOZULMASINA,

İstek hâlinde temyiz peşin harcının yatırana geri verilmesine,

Aynı Kanun’un 440. maddesi uyarınca kararın tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içerisinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere, 18.02.2021 tarihinde oy birliği ile karar verildi.

AYNI YÖNDE KARAR:

T.C.
YARGITAY
HUKUK GENEL KURULU

Esas No        : 2023/1-292
Karar No       : 2024/531

T Ü R K   M İ L L E T İ   A D I N A

Y A R G I T A Y   İ L  M I

İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ                : Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 1. Hukuk Dairesi
TARİHİ                          : 16.11.2022
SAYISI                          : 2022/2559 E., 2022/2905 K.

Taraflar arasındaki tapu iptali ve tescil olmadığı takdirde alacak davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın davalı Mustafa Y. yönünden kabulüne, davalı İskender C. yönünden reddine karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince verilen kararın davacı vekili ile davalı Mustafa Y. vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurularının kabulüne, İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve davanın davalı İskender C. yönünden kabulüne karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı İskender C. vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Yargıtay 1. Hukuk Dairesince yapılan inceleme sonunda bozulmuş, Bölge Adliye Mahkemesi tarafından Özel Daire bozma kararına karşı direnilmiştir.

Direnme kararı davalı İskender C. vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan gündem ve dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin miras bırakanı olan babasının paydaşı olduğu dava dışı Samsun ili, Atakum ilçesi, Alanlı Mahallesi 3.50 ada 7 parsel sayılı taşınmaza ilişkin olarak davalı Mustafa'nın eşi dava dışı Canan Y. ile taşınmaz satış vaadi ve arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi düzenlendiğini, sözleşmenin ve inşaatın tüm işlemlerinin davalı Mustafa Y. tarafından takip edildiğini, davalı Mustafa'nın, miras bırakanın ölmesi nedeniyle daha önce aldığı Samsun 5. Noterliğinin 11.06.2018 tarihli ve 08050 yevmiye sayılı vekâletname ile işlem yapamadığını, satış yetkisini içerir yeni bir vekâletname gerektiğini belirterek 31.07.2019 tarihinde müvekkilini kandırıp aldatarak tüm mirasçılar adına yeni bir vekâletname aldığını ve intikalen miras bırakan adına kayıtlı dava konusu Samsun ili, Atakum ilçesi, Alanlı Mahallesi 3.50 ada 8 sayılı parseldeki 18 No.lu bağımsız bölümde davacı dışındaki mirasçıların paylarının tamamını 01.08.2019 tarihinde müvekkili Selda'ya satış suretiyle vekâleten aldığını, aynı taşınmazdaki dava dışı 19 No.lu bağımsız bölümün mirasçılardan Ramazan'a devri için de 02.08.2019 tarihinde davalı Mustafa'ya vekâletname verildiğini, daha sonra vekil Mustafa’nın davacı ile iletişime geçerek verilen son vekâletnamede sorun olduğunu ve notere gitmeleri gerektiğini söylediğini, sorunu gidermek için notere gidip 05.08.2019 tarihinde işlem yaptıklarını, ancak yapılan işlemin bir önceki vekâletnameyle ilgili olmayıp 31.07.2019 tarihli vekâletnameye ek düzeltme beyanı şeklinde olduğunu, bu şekilde 18 No.lu bağımsız bölüme ilişkin satış yetkisi verildiğini, aynı gün vekil olan davalı Mustafa tarafından müvekkili adına kayıtlı 18 No.lu bağımsız bölümün diğer davalı İskender C.'ye satış suretiyle temlik edildiğini, devrin davalı İskender'in diğer davalı Mustafa'dan olan alacağına karşılık yapıldığını, ancak davalı İskender'in evi dahi görmeden satın aldığını ve evin anahtarının hâlen müvekkilinde olduğunu, vekil tarafından vekâlet görevinin kötüye kullanıldığını, davalıların çıkar ve iş birliği içerisinde hareket ettiklerini ileri sürerek dava konusu bağımsız bölümün tapu kaydının iptali ile müvekkili adına tesciline, olmadığı takdirde bağımsız bölümün dava tarihi itibariyle rayiç değerinin belirlenerek bu bedelin dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davalılardan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

1. Davalı Mustafa Y. vekili cevap dilekçesinde; iddiaların gerçeği yansıtmadığını, davacının kendi isteği ile vekâletname verdiğini, müvekkilinin sadakat ve özenle hareket edip vekil edenin menfaatlerini koruduğunu, diğer davalı adına oluşan kaydın hukuka uygun ve geçerli olduğunu belirterek davanın reddini savunmuştur.

2. Davalı İskender C. vekili cevap dilekçesinde; müvekkilinin dava konusu bağımsız bölümün bulunduğu bloğun arka tarafında yer alan ve diğer davalı Mustafa'nın müteahhitliğini yaptığı bloktan bağımsız bölüm satın aldığını, 295.000,00 TL olan satış bedelinin bir kısmını banka havalesiyle bir kısmını da elden ödediğini, davalı Mustafa'nın satın alınan bağımsız bölüm yerine davaya konu bağımsız bölümü devrettiğini, buna gerekçe olarak da davaya konu bağımsız bölümün bulunduğu bloğun yapımı ile kendisinin ilgilendiğini, satışa konu olan arka bloktaki bağımsız bölüm ile becayiş edildiğini, bağımsız bölümü vermeye ve devre yetkili olduğunu söylediğini, bağımsız bölümün iyiniyetle ve bedeli ödenmek suretiyle temlik alındığını belirterek davanın reddini savunmuştur.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 23.02.2021 tarihli ve 2019/421 Esas, 2021/116 Karar sayılı kararıyla; davacının, Samsun 5. Noterliği’nin 31.07.2019 tarihli ve aynı noterliğin 05.08.2019 tarihli vekâletnameleriyle miras bırakan Halis K.’den adına intikal eden dava konusu 3.50 ada 8 parsel sayılı taşınmazda bulunan 18 No.lu bağımsız bölümdeki hak ve hisselerinin tamamını dilediği bedel ve şartlarda dilediği kişiye satması ve gerekli işlemleri yapması için davalı Mustafa Y.'ı vekil tayin ettiği, davalı Mustafa’nın davacı adına kayıtlı 18 No.lu daireyi 05.08.2019 tarihli satış işlemi ile diğer davalı İskender’e 179.681,20 TL bedelle temlik ettiği, davacının murisi Halis K. ile davalı Mustafa'nın eşi Canan arasında dava konusu taşınmazda taşınmaz satış vaadi ve arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi yapıldığı, davalı Mustafa'nın davacı tarafından dava konusu vekâletler dışında üç değişik vekâletnameyle vekil tayin edildiği, vekilin, vekil edenin yararına ve iradesine uygun hareket etme, onu zararlandırıcı davranışlardan kaçınma yükümlülüğü altında olmasına rağmen vekil Mustafa'nın davacının iradesine aykırı olarak dava konusu bağımsız bölümü diğer davalıya temlik ettiği ve satış bedelini davacıya ödediğini ispatlayamadığı, vekil ile sözleşme yapan diğer davalı İskender'in kötüniyetli olduğunun ispatlanamadığı, vekil ile yaptığı sözleşmenin geçerli olduğu ve vekil edeni bağladığı gerekçesiyle iyiniyetli olduğu, bu nedenle davalı İskender C. aleyhine açılan davanın reddine, üçüncü kişinin iyiniyetli olması nedeniyle tapu iptali ve tescil kararı verilmediğinden vekâlet görevini kötüye kullanarak vekil eden davacıyı zarara uğratan davalı Mustafa Y. aleyhine açılan tazminat talepli davanın kabulü ile 306.000,00 TL’nin dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davalı Mustafa Y.’dan alınarak davacıya verilmesine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili ve davalı Mustafa Y. vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin 31.05.2021 tarihli ve 2021/909 Esas, 2021/1085 Karar sayılı kararıyla; dosya kapsamına göre, davalıların da kabulünde olduğu üzere davalı vekil Mustafa ile davalı üçüncü kişi İskender arasında önceye dayalı tanışıklık ve daire alım satımından kaynaklı akdi ilişki bulunduğu, bu akdi ilişkiye dayanarak davalı üçüncü kişi İskender'in davalı vekil Mustafa'dan alacaklı olduğunu ve bu alacağına karşılık dava konusu taşınmazı satış suretiyle edindiğini savunduğu, bir başka anlatımla dava konusu taşınmaz için davalı üçüncü kişi İskender'in davalı vekil Mustafa'ya satış bedeli ödemediği, davalı vekil Mustafa'dan olan alacağına mahsuben dava konusu bağımsız bölümü edindiği, davalı vekil tarafından satış bedelinin davacıya ödendiğine dair herhangi bir ispatın bulunmadığı, vekâlet sözleşmesinin tarafların karşılıklı güvenine dayandığı, vekilin üstlendiği iş ve hizmetleri, vekâlet verenin haklı menfaatlerini gözeterek sadakat ve özenle yerine getirmesi gerektiği, vekil edenin yararı ile bağdaşmayacak bir eylem veya işlem yapan vekilin sorumlu olacağı, üçüncü kişi, vekil ile çıkar ve işbirliği içerisinde ise veya kötüniyetli olup vekilin vekâlet görevini kötüye kullandığını biliyor veya bilmesi gerekiyorsa vekil edenin sözleşme ile bağlı sayılmamasının dürüstlük kuralının doğal bir sonucu olduğu, somut olayda, davalı vekil Mustafa’nın üçüncü kişi konumunda olan diğer davalı İskender’e olan şahsi borcuna karşılık davacıya ait bağımsız bölümü vekâletnameye istinaden satış göstermek suretiyle devrederek vekâlet verenin haklı menfaatlerini gözetmediği ve sadakat yükümlülüğüne aykırı davrandığı, davalı üçüncü kişinin de vekile ait olmayan bağımsız bölümü, mülk sahibi vekâlet verenle ilgisi bulunmayan, vekilden olan şahsi alacağına karşılık mahsuplaşmak suretiyle edindiğini bildiği, bu durumda iyiniyetli kabul edilemeyeceği, üçüncü kişi ile vekilin çıkar ve işbirliği içerisinde oldukları, dolayısıyla davacının öncelikli talebi olan tapu iptali ve tescil isteminin kabulüne karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle davacı vekili ve davalı Mustafa Y. vekilinin istinaf başvurularının kabulüne ve İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına, davanın kabulü ile dava konusu bağımsız bölümün davalı İskender C. adına olan tapu kaydının iptali ile davacı adına tapuya kayıt ve tesciline karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1. Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı İskender C. vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Yargıtay 1. Hukuk Dairesinin 24.03.2022 tarihli ve 2021/2552 Esas, 2022/2422 Karar sayılı kararı ile;

"...3.3.1. Dosya içeriğinden ve toplanan delillerden, çekişme konusu 3.50 ada 8 parseldeki 18 nolu mesken davacının mirasbırakanı Halis K. adına kayıtlı iken, 27/06/2018 tarihinde ölümüyle taşınmazın 17/04/2019 tarihinde mirasçıları adına intikal ettiği, davacı Selda’nın, 18 nolu bağımsız bölümün alım yetkisini içerir Samsun 5. Noterliğinin 31/07/2019 tarihli, 13239 yevmiye numaralı vekaletnamesi ile davalı Mustafa’yı vekil tayin ettiği, vekil Mustafa’nın taşınmazdaki diğer paydaşların (mirasçıların) paylarını 01/08/2019 tarihinde davacı adına satın aldığı, böylelikle davacının taşınmazın tamamına malik olduğu; ayrıca, davacının Samsun 5. Noterliğinin 31/07/2019 tarihli, 13238 yevmiye numaralı vekaletnamesi ve 05/08/2019 tarihli düzeltme beyanı ile davaya konu taşınmazın satışı hususunda yine davalı Mustafa’yı vekil kıldığı, vekilin davacıya ait taşınmazı 05/08/2019 tarihinde diğer davalı İskender’e satış suretiyle temlik ettiği, akitte satış bedeli 179.681,20 TL olarak gösterilen taşınmazın değerinin 306.000,00 TL olduğunun keşfen saptandığı, davacının davalı Mustafa’yı 07/08/2019 tarihinde vekillikten azlettiği kayıtlarla sabittir.

3.3.2. Somut olayda, vekalet görevinin kötüye kullanıldığı iddiasını ispat yükü davacıda olup dinlenen tanık beyanlarından ve dosya kapsamından, davalı İskender’in müteahhitlik yapmakta olan diğer davalı Mustafa’nın yapmış olduğu binadan bağımsız bölüm satın aldığı, satış bedelini satıcı Mustafa’ya ödediği, ancak Mustafa’nın aralarında kararlaştırılan bağımsız bölümü teslim etmeyip onun yerine davacıya ait çekişme konusu 18 nolu bağımsız bölümü davacıdan almış olduğu vekaletname ile davalı İskender’e devrettiği, davalı İskender’in diğer davalı Mustafa ile el ve iş birliği içerisinde hareket ettiğinin ispatlanamadığı anlaşılmaktadır. Öte yandan taşınmazı vekil sıfatıyla temlik eden davalı Mustafa’nın aldığı satış bedelini davacıya ödediğine ilişkin dosya içerisinde delil bulunmamaktadır.

3.3.3. Hal böyle olunca, davalı İskender hakkındaki davanın reddi ile, vekil olan davalı Mustafa hakkındaki terditli tazminat isteğinin kabulüne karar verilmesi gerekirken delillerin takdirinde hataya düşülerek yazılı olduğu üzere karar verilmesi doğru değildir,..." gerekçesiyle karar bozulmuştur.

B. Bölge Adliye Mahkemesince Verilen Direnme Kararı

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; önceki karar gerekçesi tekrar edilmek suretiyle direnme kararı verilmiştir.

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen direnme kararına karşı süresi içinde davalı İskender C. vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı İskender C. vekili, müvekkilinin iyiniyetli üçüncü kişi olup, diğer davalı Mustafa ile çıkar ve iş birliği içerisinde hareket etmediğini, davalı Mustafa'nın vekâlet görevini kötüye kullandığını bilmediğini, davalı Mustafa'dan daire satışı nedeniyle alacaklı olduğunu, yıllarca parasını ödediği hâlde alamadığı dairenin yerine başka bir daireyi alarak alacağını kurtardığını, davalı Mustafa'ya yapılan ödemeleri gösteren banka kayıtlarının dosyaya sunulduğunu, paranın gönderildiği kişinin davalı Mustafa'nın eşi olduğunu, müteahhitlik işlerini eşinden aldığı vekâletname ile yürüttüğünü, bu nedenle ödemelerin davalının eşi adına yapıldığını, müvekkilinin davaya konu bağımsız bölümün bedeli kadar ödeme yaptığını ve ekonomik durumunun daireyi satın alabilecek düzeyin çok üzerinde olduğunu belirterek direnme kararının bozulmasını talep etmiştir.

C. Uyuşmazlık

Direnme yolu ile Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık; davacı adına kayıtlı bağımsız bölümün davalı vekil Mustafa Y. tarafından diğer davalı İskender C.’ye satışının yapıldığı somut olayda, davalı İskender C.’nin iyiniyetli olup olmadığı, davalı vekil Mustafa ile iş birliği içerisinde hareket edip etmediği, buradan varılacak sonuca göre davacının tapu iptali ve tescil talebinin yerinde olup olmadığı noktasında toplanmaktadır.

D. Gerekçe

1. İlgili Hukuk

1. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun (6098 sayılı Kanun) 502 nci maddesinin birinci fıkrası, 504 üncü maddesinin birinci fıkrası, 505 inci maddesinin birinci fıkrası ve 506 ncı maddesi.

2. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun (4721 sayılı Kanun) 2, 3 ve 6 ncı maddeleri.

2. Değerlendirme

1. Dava, vekâlet görevinin kötüye kullanılması hukuksal nedenine dayalı olarak açılan tapu iptali ve tescil, olmadığı takdirde alacak istemine ilişkindir.

2. Bilindiği gibi 01.07.2012 tarihinde yürürlüğe giren 6098 sayılı Kanun'un 502 nci maddesinin birinci fıkrasında vekâlet sözleşmesi; vekilin vekâlet verenin bir işini görmeyi veya işlemini yapmayı üstlendiği sözleşme olarak tanımlanmıştır. Geniş anlamda bir iş görme sözleşmesi olan vekâlet sözleşmesiyle vekil, kendisine verilen işin ya da işlemin vekâlet verenin irade ve yararına uygun olarak görülmesini, yapılmasını üstlenir.

3. Vekâlet sözleşmesinin tarafları vekâlet veren ile vekildir. Vekâlet veren gerçek veya tüzel kişi olabileceği gibi vekil de gerçek ya da tüzel kişi olabilir. Sözleşmenin konusunu ise herhangi bir hukuki işlem yahut maddi bir eylemin yapılması oluşturabilir. Ancak sözleşmenin geçerli olması için konusunun mümkün olması yanında kanunun emredici hükümlerine, ahlaka, kamu düzenine ve kişilik haklarına aykırı olmaması gerekir.

4. Vekâlet sözleşmesini, 6098 sayılı Kanun'un 40 ilâ 48 inci maddeleri arasında düzenlenen temsil ilişkisi ile karıştırmamak gerekir. Aralarında yakın bir ilgi bulunmakla birlikte vekâlet sözleşmesi ile vekil vekâlet verenin bir işini görmeyi ya da bir işlemini yapmayı borçlanırken, vekâlet veren de onun yaptığı giderleri ve verdiği avansları ödemeyi borçlandığından vekâlet iki taraflı bir sözleşmedir. Temsil yetkisi ise tek taraflı bir hukuki işlemdir. Genel olarak vekâlet, vekil ile vekil eden arasındaki iç ilişkiyi, temsil ise vekil edenin vekil aracılığı ile işlem yaptığı üçüncü kişi ile arasındaki dış ilişkiyi ifade eder.

5. Türk Borçlar Kanunu'nun temsil ve vekâlet ilişkisini düzenleyen hükümlerine göre vekâlet sözleşmesi büyük ölçüde tarafların karşılıklı güvenine dayanır. Vekilin borçlarının çoğu bu güven unsurundan, diğer bir anlatımla vekil edenin yararına ve onun iradesine uygun davranma yükümlülüğünden doğar. Vekâlet sözleşmesi, başkasının işini görmeye ilişkin bir sözleşme olduğundan esas itibariyle işin müvekkilin menfaatine yapılması gerekir. Bu durum iş görme sözleşmesinin doğal bir sonucudur.

6. Nitekim 6098 sayılı Kanun'da sadakat ve özen borcu, vekilin vekâlet verene karşı en önde gelen borcu kabul edilmiş ve “Şahsen ifa, sadakat ve özen gösterme” başlığını taşıyan 506 ncı maddesinde düzenlenmiştir.

7. Sadakat borcu kavramı, vekilin gerek vekâletin ifası sırasında gerekse sonrasında kendisine duyulan güvene uygun olarak müvekkilinin menfaatlerini sözleşme ile güdülen amaç çerçevesinde koruma ve kendi menfaatini müvekkilinkine tâbi kılma yükümlülüğünü ifade eder. Vekilin iş görme ile hedeflenen sonucun başarılı olması için hayat deneylerine ve işlerin normal akışına göre gerekli girişim ve davranışlarda bulunması, başarılı sonucu engelleyebilecek davranışlardan kaçınması ise özen borcunun konusunu oluşturur. Vekilin özen borcundan doğan sorumluluğunun belirlenmesinde, benzer alanlarda iş ve hizmetleri üstlenen basiretli bir vekilin göstermesi gereken davranış esas alınır. Bu nedenle vekil üzerine aldığı işi ifa ederken aynı şartlar altında iş gören basiretli, özenli bir vekil gibi hareket etmelidir.

8. Yukarıdaki hükümler uyarınca vekilin, vekil edenin yararına ve iradesine uygun hareket etme, onu zararlandırıcı davranışlardan kaçınma yükümlülüğü altında olacağı açıktır. Vekâletin kapsamı, sözleşmede açıkça gösterilmemişse 6098 sayılı Kanun'un 504 üncü maddesinin birinci fıkrası uyarınca görülecek işin niteliğine göre belirlenir. Sözleşmede vekâletin nasıl yerine getirileceği hakkında açık bir hüküm bulunmasa veya yapılan işlem dış temsil yetkisinin sınırları içerisinde kalsa dahi vekilin bu yükümlülüğü daima mevcuttur.

9. Vekil bu yükümlülüğünü yerine getirmediği, özellikle vekâleti kasten vekil edenin zararına, kendisinin veya başka birinin yararına kullandığı takdirde vekâlet görevinin kötüye kullanılması söz konusu olabilir. Dolayısıyla böyle bir durumda vekil eden zararlandırılırken, vekil çok zaman kendisine veya başka bir kimseye çıkar sağlamaktadır. Oysa ki, sadakat ve özen borcunun temel amacı başkası adına iş gören kimsenin yetkisini kötüye kullanma riskini önlemektir. Vekâlet sözleşmesi, güven esasına dayalı bir iş görme edimi ihtiva ettiğinden bu güvenin korunması her şeyden önce 6098 sayılı Kanun'un 506 ncı maddesinin bir gereği olduğu gibi 4721 sayılı Kanun'un 2 nci maddesinde ifadesini bulan dürüstlük kuralının da bir gereğidir.

10. Uygulamada vekâlet görevinin kötüye kullanılması durumlarının, özellikle vekilin satmakla yetkili kılındığı bir taşınmazı rayiç değerine nazaran çok düşük bir bedelle satarak devrettiği hâllerde yoğunlaştığı görülmektedir. Ancak, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 19.12.2019 tarihli ve 2017/1-1272 Esas, 2019/1399 Karar sayılı kararında da vurgulandığı gibi malik tarafından vekilin bir taşınmazın satışında, dilediği bedelle dilediği kimseye satış yapabileceği şeklinde yetkili kılınması, satacağı kimseyi dahi belirtmesi, ona dürüstlük kuralını, sadakat ve özen borcunu gözardı etmek suretiyle, makul sayılacak ölçüler dışına çıkarak satış yapma hakkını vermez. Vekilin, vekâlet sözleşmesinde belirtilen yetkilerin dışına çıkması, vekil edenin talimatına uygun hareket etmemesi ve onun yararı ile bağdaşmayacak bir eylem veya işlem yapması durumunda değinilen maddeler uyarınca sorumlu olacağı açıktır.

11. Diğer taraftan vekâlet görevinin kötüye kullanılması hâlinde vekilin üçüncü kişilerle yaptığı işlemlerin vekâlet veren açısından bağlayıcı olup olmayacağı sorunu ile de karşılaşılır. Bu durumda, vekil ile sözleşme yapan kişi 4721 sayılı Kanun'un 3 üncü maddesi anlamında iyiniyetli ise yani vekilin vekâlet görevini kötüye kullandığını bilmiyor veya kendisinden beklenen özeni göstermesine rağmen bilmesine olanak yoksa, vekil ile yaptığı sözleşme geçerlidir ve vekil edeni bağlar. Vekil, vekâlet görevini kötüye kullansa dahi bu husus vekil ile vekâlet eden arasında bir iç sorun olarak kalır, vekil ile sözleşme yapan kişinin kazandığı haklara etkili olamaz.

12. Ne var ki, üçüncü kişi vekil ile çıkar ve işbirliği içerisinde ise veya kötüniyetli olup vekilin vekâlet görevini kötüye kullandığını biliyor veya bilmesi gerekiyorsa, vekil edenin sözleşme ile bağlı sayılmaması, 4721 sayılı Kanun'un 2 nci maddesindeki dürüstlük kuralının doğal bir sonucu olarak kabul edilmelidir. Söz konusu Kanun maddesi buyurucu nitelik taşıdığından hâkim tarafından kendiliğinden (resen) göz önünde tutulması zorunludur. Aksine düşünce kötüniyeti teşvik etmek, en azından ona göz yummak olur. Oysa bütün çağdaş hukuk sistemlerinde kötüniyet korunmamış daima mahkûm edilmiştir. Nitekim uygulama ve bilimsel görüşler de bu yönde gelişmiş ve kararlılık kazanmıştır (Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 07.12.2011 tarihli ve 2011/14-609 Esas, 2011/744 Karar sayılı kararı).

13. Vekâlet görevi kötüye kullanılmış ve vekille sözleşme yapan kişi vekil ile el ve işbirliği içerisinde ise veya en azından vekâlet görevinin kötüye kullanıldığını biliyor yahut bilmesi gerekiyorsa vekil eden, sözleşmenin feshini, bu bağlamda sözleşmeye göre tapuda intikal yapılmışsa tapunun iptalini her zaman isteyebilir.

14. Diğer taraftan hâkim, taraflar arasında uyuşmazlık konusu olan vakıaların gerçekleşip gerçekleşmediğini kural olarak kendiliğinden araştıramaz. Bir olayın gerçekleşip gerçekleşmediğini taraflar ispat etmelidir. Bir davada ispat yükünün hangi tarafa ait olacağı konusu 4721 sayılı Kanun'un “İspat yükü” başlıklı 6 ncı maddesinde “Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça, taraflardan her biri, hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlüdür" şeklinde düzenlenmiştir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 190 ıncı maddesine göre de “İspat yükü, kanunda özel bir düzenleme bulunmadıkça, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir. Kanuni bir karineye dayanan taraf, sadece karinenin temelini oluşturan vakıaya ilişkin ispat yükü altındadır. Kanunda öngörülen istisnalar dışında, karşı taraf, kanuni karinenin aksini ispat edebilir”. Açıklanan bu genel hükümler uyarınca vekâlet görevinin kötüye kullanıldığını ispat yükünün bu iddiayı ileri süren davacı tarafa ait olacağı açıktır.

15. Tüm bu açıklamalar kapsamında somut olay değerlendirildiğinde; dava konusu Samsun ili, Atakum ilçesi, Alanlı Mahallesi 3.50 ada 8 parseldeki 18 No.lu bağımsız bölüm davacının miras bırakanı Halis K. adına kayıtlı iken ölümü üzerine17.04.2019 tarihinde mirasçıları adına intikal ettiği, davacının 18 No.lu bağımsız bölümün alım yetkisini içerir Samsun 5. Noterliğinin 31.07.2019 tarihli ve 13239 yevmiye numaralı vekâletnamesi ile davalı Mustafa’yı vekil tayin ettiği, davalı Mustafa’nın da vekil sıfatıyla taşınmazdaki diğer paydaşların paylarını 01.08.2019 tarihinde davacı adına satın aldığı, bu şekilde davacının taşınmazın tamamına malik olduğu anlaşılmaktadır.

16. Davacı, Samsun 5. Noterliği tarafından düzenlenen 31.07.2019 tarihli ve 13238 yevmiye sayılı ve aynı noterliğin 05.08.2019 tarihli ve 13486 yevmiye sayılı düzeltme beyannamesiyle miras bırakanı Halis K.’den adına intikal eden dava konusu 3.50 ada 8 parsel sayılı taşınmazda bulunan 18 No.lu bağımsız bölümdeki hak ve hisselerinin tamamını dilediği bedel ve şartlarda dilediği kişiye satması ve gerekli başka işlemleri yapması için davalı Mustafa Y.'ı vekil tayin etmiştir.

17. Davalı Mustafa’nın da davacı adına kayıtlı 18 No.lu bağımsız bölümü 05.08.2019 tarihinde diğer davalı üçüncü kişi konumundaki İskender C.ye 179.681,20 TL bedelle sattığı, dosya içerisinde yer alan bilirkişi raporlarında dava konusu bağımsız bölümün değerinin dava ve devir tarihi itibariyle 306.000,00 TL olduğunun belirtildiği, davacının davalı Mustafa’yı 07.08.2019 tarihinde vekillikten azlettiği anlaşılmaktadır.

18. Dosya içerisinde yer alan belgeler, tanık anlatımları ve taraf beyanları dikkate alındığında davalıların öncesinde birbirlerini tanıdıkları ve taşınmaz alım satımından kaynaklanan akdi ilişkilerinin bulunduğu, davalı İskender'in bu akdi ilişkiden dolayı diğer davalı Mustafa'dan alacaklı olduğunu savunduğu, bu alacağını tahsil etmek için dava konusu bağımsız bölümü alacağına mahsuben devraldığı anlaşılmaktadır.

19. Davalı Mustafa'nın, üçüncü kişi olan diğer davalı İskender'e olan borcuna karşılık dava konusu bağımsız bölümü vekâleten esasen bedelsiz olduğu hâlde satış göstermek suretiyle vekâlet görevini kötüye kullanarak devrettiği, bu şekilde vekâlet verenin haklı menfaatlerini gözetmediği ve sadakat yükümlülüğüne aykırı davrandığı, davalı İskender'in de vekile ait olmayan taşınmazı, mülk sahibi vekâlet verenle ilgisi bulunmayan, vekilden olan şahsi alacağına karşılık mahsuplaşmak suretiyle edindiğini bildiği, davalı İskender'in dava konusu bağımsız bölüm için vekil olan diğer davalı Mustafa'ya bedel ödemediği, bu durumda iyiniyetli olarak kabulünün mümkün bulunmadığı, üçüncü kişi ile vekilin çıkar ve işbirliği içerisinde birlikte hareket ettiklerinin kabulü gerekmektedir.

20. O hâlde; Bölge Adliye Mahkemesince davacının öncelikli talebi olan tapu iptali ve tescil isteminin kabulüne karar verilmesi gerektiği yönünde verilen direnme kararı yerindedir.

21. Ne var ki Özel Dairece, davalının diğer temyiz itirazları yönünden inceleme yapılmadığından dosya Özel Daireye gönderilmelidir.

VII. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

Direnme kararı yerinde olup, davalının diğer temyiz itirazları yönünden inceleme yapılmak üzere dosyanın YARGITAY 1. HUKUK DAİRESİNE GÖNDERİLMESİNE,

23.10.2024 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.